İSTANBUL-NURULLAH SARI(YSM) - Çin’in önde gelen yapay zeka şirketleri Ocak ayında Pekin’de bir araya gelirken gündemdeki temel soru şuydu: Çinli bir yapay zeka firması önümüzdeki üç ila beş yıl içinde ABD’li liderleri geride bırakabilir mi?
Toplantıya katılan Alibaba’nın Qwen yapay zeka modellerinin teknik lideri Justin Lin, bu ihtimali “yüzde 20’nin altında” olarak değerlendirdi. Lin, “Yüzde 20 bile oldukça iyimser bir tahmin” ifadelerini kullandı.
Bu değerlendirme, Çin’in son bir yılda yapay zeka alanında yakaladığı ivmeye ilişkin iyimser manşetlerle tezat oluşturdu. Özellikle DeepSeek adlı girişimin, Amerikan muadillerine kıyasla çok daha düşük maliyetle geliştirdiğini açıkladığı güçlü modeli küresel çapta dikkat çekmişti.
Performans farkı genişliyor mu?
Zirvede konuşan Zhipu kurucusu Tang Jie de Çin ile ABD arasındaki performans farkının “genişliyor olabileceğini” söyledi. Tang, bazı alanlarda iyi ilerleme kaydedildiğini belirtirken, karşılaşılan zorlukların ve eksiklerin kabul edilmesi gerektiğini vurguladı.
Uzmanlara göre Çin’in en büyük handikapları arasında gelişmiş çiplere erişim kısıtlamaları ve sınırlı sermaye imkanları yer alıyor.
Çinli şirketler, yüksek performanslı çiplere erişimde yaşanan kısıtlamalar ve finansman baskıları nedeniyle ABD’den farklı bir strateji izliyor: açık kaynak modeller.
Bu yaklaşım kapsamında geliştirilen yapay zeka modelleri kamuya açık şekilde sunuluyor. Pekin yönetimi ve şirketler, bu stratejinin ilerlemeyi hızlandıracağını ve ABD’li rakiplerle rekabeti güçlendireceğini savunuyor.
Alibaba’nın Qwen modeli, geçen yıl Meta’nın Llama modelini geride bırakarak Hugging Face platformunda en çok indirilen açık model oldu. ABD merkezli Airbnb gibi şirketler dahi müşteri hizmetlerinde Qwen’i kullanmaya başladı.
Hong Kong’da yapay zeka halka arzları
Çin’de açık kaynak modellerdeki yükseliş, finans piyasalarına da yansıdı. Z.ai ve MiniMax gibi girişimler Hong Kong’da halka arz edilerek sırasıyla 560 milyon ve 620 milyon dolar fon topladı.
Meta’nın Aralık ayında Çin’de kurulan ve daha sonra Singapur’a taşınan Manus adlı yapay zeka şirketini satın alma kararı da Çin’in alandaki ilerlemesine işaret eden gelişmeler arasında yer aldı.
DeepSeek’in ise bu ay gelişmiş kodlama yeteneklerine sahip yeni bir model tanıtması bekleniyor.
Açık modellerin yükselişi
Çin’de açık kaynak stratejisinin benimsenmesi, DeepSeek’in başarısının ardından hız kazandı. Açık modellerin küresel kullanım oranı 2024 sonunda yüzde 1,2 seviyesindeyken 2025’te yüzde 30’a yaklaştı.
Alibaba tek başına 400’den fazla açık Qwen modeli yayımladı ve şirketin verilerine göre toplam indirme sayısı 1 milyarı aştı.
Uzmanlara göre açık kaynak yaklaşımı yalnızca maliyetleri düşürmekle kalmıyor, aynı zamanda jeopolitik riskleri de azaltıyor. Olası ABD yaptırımları durumunda açık modellerin kullanımının tamamen durdurulması zorlaşıyor.
Çip ve sermaye engelleri
Buna karşın performans kıyaslamalarında ABD’li şirketlerin kapalı modelleri hala önde. OpenAI’nin GPT modelleri, Google’ın Gemini’si ve Anthropic’in Claude’u performans kriterlerinde üstünlüğünü koruyor.
Washington yönetiminin ihracat kontrolleri, Çinli şirketlerin Nvidia’nın en gelişmiş çiplerine erişimini engelliyor. Yerli çip üreticileri ise kapasite ve teknoloji açısından sınırlı kalıyor.
Ayrıca Çinli girişimler, ABD’deki muadillerine kıyasla daha dar bir yatırımcı tabanına sahip. Bu durum şirketleri erken halka arzlara yönlendiriyor.
Sanayide hızlı entegresyon
Tüm sınırlamalara rağmen uzmanlar Çin’in uzun vadeli potansiyelinin küçümsenmemesi gerektiğini belirtiyor.
Çinli şirketler yapay zekayı üretim, e-ticaret ve robotik gibi alanlara hızla entegre ediyor. Pekin yönetimi de yapay zekanın sanayide kullanımını artırmaya yönelik ulusal eylem planları açıklıyor.
IDC’ye göre Çin’de yapay zeka uygulamaları küresel ölçekte en üst performansı sunmasa da, teknolojinin sanayileşme süreci son derece hızlı ilerliyor.
Kültürel engeller ve paradigma sorunu
Tencent’e katılan eski OpenAI araştırmacısı Yao Shunyu ise Çin’in asıl zorluğunun kültürel olduğunu ifade ediyor. Yao’ya göre ülkede yüksek yetenek bulunmasına rağmen risk alma kültürü sınırlı.
“Yeni paradigmalar yaratabilecek miyiz? Çin’in çözmesi gereken temel sorun bu” değerlendirmesinde bulunan Yao, ülkenin geçmişte Batı’daki teknolojik gelişmeleri hızla yakaladığını ve bazı alanlarda daha ileriye taşıdığını hatırlattı.
Çin’in yapay zeka yarışında açık kaynak stratejisiyle zemin kazandığı görülse de, ABD ile arasındaki performans farkını kapatıp kapatamayacağı önümüzdeki yıllarda netleşecek.
YSM HABER MERKEZİ
