İSTANBUL-NURULLAH SARI(YSM) - Rusya, savaşın sona ermesi için Ukrayna’nın Donetsk bölgesinde kontrol ettiği toprakları teslim etmesini şart koştu. Bu alan, yaklaşık 80 kilometre uzunluğunda ve 65 kilometre genişliğinde, onlarca kasaba ve köyü içeren ve cephe hattı ile bölgenin idari sınırı arasında yer alan bir şeritten oluşuyor.
Ukrayna ise tek taraflı olarak geri çekilmeyi reddetti ve toprak vermenin Rusya’yı Ukrayna’da ya da başka yerlerde yeniden saldırıya teşvik edeceğini söyledi. Kiev, Moskova’nın olası bir ateşkesi ihlal etmesini caydırmak için güvenlik garantileri talep etti.
Son haftalardaki müzakerelerde, hiçbir ordunun kontrolünde olmayacak silahsızlandırılmış bir bölge oluşturulması fikri de ele alındı. Hassas görüşmeleri değerlendirmek için isimlerinin açıklanmasını istemeyen ve görüşmelere aşina üç kişiye göre bu öneri masaya getirildi.
Bu öneri, Kasım ayında Trump yönetimi tarafından ortaya atılan 28 maddelik plan da dahil olmak üzere, önceki barış planlarında yer alan bir önerinin yeniden gündeme gelmesi anlamına geliyor.
Geçtiğimiz hafta boyunca Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, barış karşılığında toprak verilmesi ihtimalini defalarca küçümsedi. Pazartesi günü sosyal medyada yaptığı paylaşımda, “Saldırgana bir şey verilmesine izin vermek büyük bir hatadır” diye yazdı.
Sonbaharda Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Donbas bölgesinde silahsızlandırılmış bir bölge oluşturulması sorulduğunda net bir tutum ortaya koymamıştı. 28 maddelik plan, bölgenin Rusya’nın kontrolünde olmasını ancak burada askeri güç konuşlandırılmamasını öngörüyordu. Putin, ayrıntıların görüşülmesi gerektiğini söyledi.
Daha sonra Rusya Devlet Başkanı’nın dış politika danışmanı Yuri Uşakov daha olumlu bir yaklaşım sergiledi ve Rus polisinin veya ulusal muhafız birliklerinin devriye gezmesine izin verilmesi halinde Rusya’nın böyle bir bölgeyi kabul edebileceğini söyledi.
Atlantic Council düşünce kuruluşunda kıdemli araştırmacı ve eski ABD’nin Kiev Büyükelçisi William B. Taylor, silahsızlandırılmış bir bölgenin uygulanabilir bir uzlaşmanın parçası olabileceğini söyledi. Ancak bunun için Ukrayna’nın çıkarlarının korunması gerektiğini ve bunun da Trump yönetiminin Rusya üzerinde ek baskı kurmasını gerektireceğini belirtti.
Taylor, “Gerçek bir çözüm olması önemlidir, dayatılmış bir çözüm değil, dengesiz bir çözüm değil. Herhangi bir dayatılmış çözüm istikrarlı olmaz. Uzun ömürlü olmaz” ifadelerini kullandı.
Her iki tarafın da bu fikri kabul etmesini kolaylaştırmak için müzakereciler, olası bir silahsızlandırılmış bölgede bir serbest ticaret alanı oluşturulmasını da tartıştı. Ancak ateşkes sağlansa bile iki ordu arasında sıkışmış bir bölgede yatırım imkanlarının sınırlı olacağı düşünülüyor. Bölgedeki sanayinin büyük kısmı harap durumda ve yalnızca bir kömür madeni faaliyette. Çatışmanın yeniden başlaması riski ise yıllarca sürebilir.
Zelenski de böyle bir düzenlemeye şüpheyle yaklaştı.
Bir diğer sorun ise cephe hattından askerlerin çekilmesi konusu. Aralık ayında Zelenski, Rusya eşit mesafede geri çekilmedikçe Ukrayna’nın cephe hattından asker çekmeyeceğini söylemişti.
Bu ay Birleşik Arap Emirlikleri’nin Abu Dabi kentinde yapılan görüşmelerde Ukraynalı yetkililer, Rusya’nın cephe hattından kısmi ve simetrik olmayan bir şekilde geri çekilmesi seçeneklerini ele aldı. Görüşmelere aşina üç kişiden ikisine göre bu durum, Ukrayna’nın tutumunda bir yumuşama işareti olabilir.
Silahsızlandırılmış bölgenin nasıl yönetileceği de bir diğer anlaşmazlık konusu. Ukrayna, bölgede uluslararası bir barış gücü konuşlandırılması için bastırıyor. Bölgenin Ukraynalı valisine göre burada 12 bini çocuk olmak üzere yaklaşık 190 bin sivil yaşıyor.
Müzakereciler ayrıca savaş sonrasında bölgeyi yönetmek üzere bir sivil yönetim oluşturulmasını da tartıştı. Görüşmelere aşina üç kişiden ikisine göre bu yönetimde hem Rus hem de Ukraynalı temsilciler yer alabilir. Ancak tarafların henüz bir anlaşmaya çok uzak olduğu belirtiliyor.
Son dönemde yeniden gündeme gelen bir diğer konu ise adımların sıralaması oldu. Buna silahsızlandırılmış bölgenin kabulü, güvenlik garantilerinin resmileştirilmesi, savaş sonrası yeniden inşa finansmanı için bir çerçeve oluşturulması ve Ukrayna’da seçim yapılması gibi başlıklar dahil.
Geçen hafta Zelenski, Ukrayna’nın seçimlere gitmeden veya Donbas’tan asker çekmeye ilişkin herhangi bir anlaşma yapmadan önce güvenlik garantileri konusunda bir anlaşma istediğini söyledi.
Zelenski şunları söyledi:
“Önce güvenlik garantilerini imzalamayı ve ardından diğer belgeleri imzalamayı çok isterim. Bana göre bu iyi bir sinyal olur. Bu bir adalet meselesi bile değil, bir güven meselesidir. Garantiler önce gelirse ortaklara daha fazla güven duyulur, sonra diğer her şey gelir”
Zelenski, Ukraynalıların “gelecekte Rus saldırganlığının imkansız olacağını ya da böyle bir durum yaşanırsa yalnız kalmayacaklarını bilmeleri gerektiğini” söyledi.
YSM HABER MERKEZİ
