İSTANBUL-NURULLAH SARI(YSM) - ABD Başkanı Donald Trump’ın önce Venezuela'ya yönelik operasyon düzenlemesi ardından Grönland’ı ABD kontrolüne alma yönündeki tehdidini yeniden gündeme getirmesi Pekin’de endişe yarattı.
CNBC'de yer alan habere göre, uzun süredir Danimarka’ya bağlı özerk bölge Grönland’ın ABD denetimine geçmesini savunan Trump, pazar günü yaptığı açıklamalarda adanın stratejik önemini bir kez daha vurguladı. Trump, Air Force One uçağında gazetecilere yaptığı açıklamada, “Ulusal güvenlik açısından Grönland’a ihtiyacımız var. Son derece stratejik bir yer. Şu anda Grönland, her yerde Rus ve Çin gemileriyle dolu,” ifadelerini kullandı.
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Çin devlet ajansı Xinhua News Agency’ya gönderdiği e-postada, Trump’ın Grönland’ı Arktik bölgesinde rakipleri caydırmak için bir ulusal güvenlik önceliği olarak gördüğünü belirtti. Leavitt, Trump’ın ekibinin askeri güç kullanımı ihtimali de dahil olmak üzere çeşitli seçenekleri değerlendirdiğini söyledi.
Çin’den sert tepki
Çin tarafı ise Washington’un söylemine itiraz etti. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Lin Jian, pazartesi günü yaptığı açıklamada ABD’yi, “sözde ‘Çin tehdidi’ni bahane ederek kendi bencil çıkarlarını ilerletmekle” suçladı.
Çin, 2018 yılında yayımladığı resmi Arktik Politika Belgesi’nde kendisini “Arktik’e yakın bir devlet” olarak tanımlamış ve bölgede kaynak kullanımı ile deniz taşımacılığı rotaları geliştirme hakkı olduğunu savunmuştu. Devlet bağlantılı Çinli şirketler de Arktik’te enerji projelerine önemli yatırımlar yaptı ve Asya ile Avrupa arasındaki taşımacılık süresini kısaltabilecek deniz rotaları geliştirdi.
Şanghay merkezli Fudan Üniversitesi Amerikan Çalışmaları Merkezi Direktörü Xinbo Wu, Çin’in Grönland’daki ticari çıkarları nedeniyle ABD’nin olası bir kontrol hamlesine sert şekilde karşı çıkacağını söyledi. Wu, bu çıkarların doğal kaynak aramalarından Arktik deniz yollarının güvenliğine kadar uzandığını belirtti.
ABD Savunma Bakanlığı ise Çin ve Rusya’yı bölgede başlıca rakipler olarak tanımlıyor; iki ülkenin artan askeri kapasitesi ve ortak deniz devriyelerinin ulusal güvenlik riski oluşturduğunu savunuyor. Wu’ya göre Pekin, Washington üzerindeki baskıyı çok taraflı diplomasi yoluyla artırabilir ve ABD’yi caydırmak için Arktik’te Rusya ile askeri işbirliğini derinleştirebilir.
Çin ve Küreselleşme Merkezi Başkanı Henry Wang, “Gerçekten bilinmeyen bir alana giriyoruz ve son derece dikkatli olmamız gerekiyor. Uluslararası toplumun bu tür tek taraflı yaklaşımları durdurmak için birlikte hareket etmesi şart” dedi.
Enerji, nadir topraklar ve altyapı
Eurasia Group’un Çin Direktörü Dan Wang, Çin’in Grönland’daki temel çıkarlarının ABD’ninkilerle büyük ölçüde örtüştüğünü söyledi. Bu çıkarların başında nadir toprak elementleri, uranyum ve çinko geliyor.
Geniş yüzölçümüne karşın nüfusu seyrek olan Grönland, dünyanın en büyükleri arasında yer alan bazı nadir toprak elementleri yataklarına ev sahipliği yapıyor. Bu mineraller, elektrikli araçlardan savunma sanayisine kadar birçok yüksek teknoloji alanı için kritik öneme sahip. Avrupa Birliği de bu kaynaklara erişim sağlamak için girişimlerde bulunuyor.
İsveç Uluslararası İlişkiler Enstitüsü bünyesindeki İsveç Ulusal Çin Merkezi’nden analist Patrik Andersson, artan jeopolitik belirsizlik nedeniyle Çinli yatırımcıların son yıllarda Grönland konusunda çok daha temkinli davrandığını söyledi. Danimarka’nın ise ulusal güvenlik gerekçesiyle yabancı yatırımları engelleme yetkisini elinde bulundurduğunu hatırlattı.
2016 yılında Hong Kong bağlantılı bir şirketin eski bir Danimarka deniz üssünü satın alma girişimi Kopenhag tarafından engellenmişti. 2019’da ise Çin devletine ait bir şirket, 3,6 milyar Danimarka kronu tutarındaki bir havaalanı inşaat ihalesinden, Grönland’ın projeyi Danimarka finansmanıyla yürütmeyi tercih etmesi üzerine çekilmişti.
Andersson, bazı Çinli şirketlerin Grönland’daki maden projelerine ilgisinin, jeopolitik riskler artmadan önce bile yüksek işletme maliyetleri nedeniyle azalmaya başladığını belirtti. “Ticari açıdan bakıldığında, Çinli yatırımcılar başka bölgelerde daha cazip fırsatlar görebilir,” dedi.
Çin deniz yolu fırsatlarını yakından izliyor
Buna rağmen Çin, eriyen buzulların Asya ile Avrupa arasında daha kısa deniz yolları açmasıyla ortaya çıkan fırsatları yakından izliyor. Çin’in Avrupa Birliği’ne ihracatı, 2025’in ilk 11 ayında yıllık bazda yüzde 8,1 arttı.
Pekin, 2018’de “Kutup İpek Yolu” kavramını resmen gündeme getirdi ve Eylül 2025’te Avrupa’ya ilk Arktik deniz taşımacılığı rotasını başlattı. Bu rota, Süveyş Kanalı üzerinden yapılan yolculuğun yaklaşık yarısı olan 20 gün civarında bir geçiş süresi sağlıyor.
Arktik yönetişimi ve jeopolitiği üzerine çalışan araştırmacı Zoha Fatima, bu alternatif güzergâhın Çin için hem büyük ekonomik fırsatlar sunduğunu hem de ABD’nin küresel deniz yollarındaki hâkimiyetine stratejik bir meydan okuma anlamına geldiğini söyledi.
Çin, Norveç, İzlanda, İsveç ve Finlandiya’daki mevcut projelere ek olarak Grönland’da da bir araştırma ve uydu yer istasyonu kurmayı planlıyor. Bu tesisler, ABD’nin GPS sistemine alternatif olarak geliştirilen Beidou uydu navigasyon sistemi için kritik önemde görülüyor.
Ancak Çin’in Arktik’teki bilimsel faaliyetleri güvenlik kaygılarını da beraberinde getirdi. Biden yönetimi 2022 yılında, Çin’in bilimsel çalışmalarını “istihbarat veya askeri amaçlı çift kullanımlı araştırmalar” için değerlendirdiğini ileri sürmüştü.
Eurasia Group’tan Dan Wang’a göre, Trump’ın Grönland’ı ele geçirmesi halinde Pekin bunu ABD tek taraflılığı ve Kuzey Atlantik’in askerileştirilmesi olarak çerçeveleyecek; Danimarka–Grönland özerkliğine ve Birleşmiş Milletler temelli uluslararası kurallara saygı vurgusunu öne çıkaracak.
YSM HABER MERKEZİ
