İSTANBUL-NURULLAH SARI(YSM) - Ocak ayının başında İran'da ekonomik çöküş nedeniyle başlayan gösteriler, kırsal bölgeler dahil ülkenin geleneksel iktidar tabanına yayılmış durumda. Reuters’a göre güvenlik güçlerinin sert müdahalesinde 2.600’den fazla kişinin öldürüldüğü tahmin ediliyor.
Bir ABD yetkilisi Middle East Eye'a yaptığı açıklamada, yaklaşan siyasi ve dini dönemeçlere dikkat çekerek şunları söyledi:
“Ufukta şehit anmaları, Ramazan, 1979 devriminin yıldönümü ve Nevruz var. Bu dönemlerde tansiyon her zaman yükselir.”
Stimson Center Orta Doğu Programı Direktörü Randa Slim, sürecin geçici bir sükunete işaret ettiğini belirterek, “Trump’ın bu rejimin uzun vadede ayakta kalamayacağına inandığını düşünüyorum” değerlendirmesinde bulundu.
Yükselip düşürtülen tansiyon
Eski bir ABD yetkilisi, Trump’ın dış politika yaklaşımını “sıcaklığı artırıp azaltmak” olarak tanımladı ve konuyla ilgili şöyle bir görüş verdi:
“Trump ısıyı yükseltir, sonra düşürür. Acele etmesine gerek yok. Yönetim, protestoların geri döndürülemeyeceğine ve bunun bir rejim değişimi fırsatı olduğuna inanıyor.”
ABD'nin olası saldırı planında ise muhtemel hedefler arasında Devrim Muhafızları ile gönüllü paramiliter Besiç güçlerinin üsleri bulunuyor.
“Askeri adım gizli operasyonları bozabilir” uyarısı
Yakın zamana kadar İran dosyasında çalışan eski bir üst düzey Savunma Bakanlığı yetkilisi, Washington’un şu aşamada beklemesini mantıklı bulduğunu belirtti:
“Bırakırsak doğal olarak şekillenecek. Sahada gizli operasyonlarımız ve başka devletlerin varlıkları var. Bunlar protestoları yönlendiriyor. Şimdi yapılacak askeri hamle bunu kesintiye uğratabilir.”
ABD yönetimi İran’da yürütülen herhangi bir operasyonu resmen kabul etmiyor. İsrail’de yayın yapan Channel 14 ise protestocuların yabancı aktörlerce silahlandırıldığını iddia etti.
Bölgesel askeri hazırlıklar
Stratejik açıdan, ABD’nin de beklemek için gerekçeleri var. USS Abraham Lincoln uçak gemisi görev grubunun Güney Çin Denizi’nden Orta Doğu’ya intikali bir haftayı bulacak. ABD aynı zamanda muhtemel bir İran karşı saldırısı için bölgedeki üsleri ve müttefiki İsrail’i hazırlamak zorunda.
Haziran ayında İran’ın 500’den fazla balistik füze ile İsrail’i hedef aldığı ve bunlardan bir kısmının Tel Aviv’e isabet ettiği hatırlatılıyor. ABD’li yetkililer, Pac-3, SM-3 ve Thaad gibi önleme sistemlerinde stok seviyelerinin düşük olduğunu belirtiyor.
New York Times’ın haberine göre, İsrail Başbakanı Netanyahu, Trump’tan İran’a saldırının ertelenmesini istedi.
“Bu kez daha sert cevap gelebilir”
Tahran’ın, nükleer tesislerinin bombalanmasına Katar’daki el-Udeid üssünü vurup önceden haber vererek karşılık verdiği biliniyor. Uzmanlar bu kez İran’ın daha sert bir yanıt verebileceğine işaret ediyorlar:
“Bu kez rejimin bekası söz konusu. İran, ABD üslerini hedef alabilir veya küresel petrol akışının yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nı kapatabilir.”
Bölgeden ‘saldırıya karşı’ baskı
Öte yandan ABD’nin Suudi Arabistan, Katar ve Türkiye başta olmak üzere Körfez ortaklarından gelen baskının da Trump’ı yavaşlattığı belirtiliyor. Körfez ülkeleri Nisan 2025’ten bu yana ABD savaş uçaklarına hava sahalarını İran’a saldırı için kullandırmıyor.
Slim, Washington’un Körfez’i “yatıştırmak” istediğini, bunun arkasında ABD’nin yapay zeka çip ihracatı ve Trump ailesinin bölgedeki iş bağlantılarının bulunduğunu söyledi.
Washington Institute’tan David Schenker, Trump’ın Körfez’e verilen belirsiz güvenlik taahhütlerinin esneklik payı sağladığını belirterek şunu ekledi:
'Yapılan her şey ABD’nin bunu (saldırıyı) yapması için zemin hazırlıyor.'
YSM HABER MERKEZİ
