İSTANBUL-NURULLAH SARI(YSM) - ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), ülke genelindeki gösterilerde 5 bin 848 kişinin hayatını kaybettiğini duyurdu. Açıklamada, 41 bin 283 kişinin de gözaltına alındığı belirtildi. Öte yandan İran Cumhurbaşkanı Masoud Pezeshkian’ın oğlu Yousef Pezeshkian, ülkede uygulanan internet kısıtlamalarının kaldırılması çağrısında bulundu. Yousef Pezeshkian, rejimin şiddetle bastırdığı protestolara ilişkin görüntü ve videoların yayılmasını engellemeye çalışmanın hiçbir sorunu çözmeyeceğini, yalnızca kaçınılmaz olanla yüzleşmeyi geciktirdiğini söyledi.
The Guardian'da yer alan habere göre, rejim üst kademelerinde İran’ın internetten koparılmasının siyasi risklerine ilişkin süren tartışmaların ortasında konuşan Pezeshkian, babasının 2024 yazında cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından devam eden dijital karartmanın toplumsal memnuniyetsizliği artıracağını ve halk ile devlet arasındaki mesafeyi daha da açacağını belirtti.
Telegram hesabından paylaşım yapan Pezeshkian, “Bu, bugüne kadar memnuniyetsiz olmayanların da memnuniyetsizler listesine eklenmesi anlamına gelir,” ifadelerini kullandı. Protestolardaki şiddeti gösteren görüntülerin yayılmasının “er ya da geç yüzleşilmesi gereken bir gerçek” olduğunu söyleyen Pezeshkian, “İnterneti kapatmak hiçbir şeyi çözmez, sadece meseleyi erteler,” dedi.
Binlerce kişi hayatını kaybetti
İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), ülke genelindeki gösterilerde 5 bin 848 kişinin hayatını kaybettiğini duyurdu. Açıklamada, 41 bin 283 kişinin de gözaltına alındığı belirtildi. Norveç merkezli Iran Human Rights, nihai can kaybı sayısının 25 bine kadar çıkabileceğini bildiriyor.
“İnternetsiz kalmanın riski daha büyük”
Hükümete danışmanlık yapan Yousef Pezeshkian, internet kesintisinin sürdürülmesinin, bağlantının yeniden sağlanması halinde protestoların geri dönmesi riskinden daha büyük tehlikeler barındırdığını savundu. İnterneti “hayatın bir gereği” olarak tanımlayan Pezeshkian, güvenlik kurumlarının internet varken de güvenliği sağlamak zorunda olduğunu söyledi.
Ekonomide alarm zilleri
Tahran borsası pazar günü üst üste dördüncü işlem gününü de düşüşle kapattı. Protestoların nedenlerinden biri olan İran riyali ise dolar karşısında değer kaybetmeye devam etti. İran Merkez Bankası, son borçlanma ihracının yalnızca yüzde 15’inin satılabildiğini açıkladı. Bu durumun ek kamu harcaması kesintileri ya da enflasyonda artış anlamına geldiği belirtiliyor. Resmî enflasyon oranı geçen ay yüzde 42’nin üzerindeydi.
Mağazalar yeniden açılmış olsa da, güvenlik kurumlarına yakın gazeteler dahi ticari faaliyetin zayıf kaldığını yazıyor. İran Bilgisayar Ticareti Birliği, internet kesintisinin ekonomiye günlük 20 milyon dolar zarar verdiğini, kamyon şoförlerinin de elektronik belge eksikliği nedeniyle sınır geçişlerinde zorlandığını bildirdi.
Bir tüccar, günde yalnızca 20 dakikalık, gözetim altında internet erişimi verildiğini belirterek bunun birkaç e-postayı yanıtlamaya yettiğini ancak iş yapmaya imkân tanımadığını söyledi.
Resmî anlatıya itirazlar
Kısıtlamaların kısmen gevşetilmesiyle birlikte, Islamic Revolutionary Guard Corps’un (Devrim Muhafızları) yüksek can kaybını İsrail istihbarat servisi Mossad’ın “yıkıcı faaliyetlerine” bağlayan anlatısına yönelik eleştiriler de artıyor. Reformist eski Tahran Belediye Başkanı Gholamhossein Karbaschi, “Halk şokta… Eğer Mossad ve yabancı ülkelerin ajanları iş başındaysa, bu felaketler ülke genelinde nasıl bir anda yaşandı? Nereden geldiler?” diye sordu.
Karbaschi, Pezeshkian yönetiminin ekonomiyi iyileştirememesini de sert sözlerle eleştirerek, “İran’da hükümet asli anlamını kaybediyor. Hiçbir alanda hükümetin etkin, çözüm üreten bir aktör olduğu söylenemez,” dedi.
Protestocuların öfkesi
İran’da Guardian’a konuşan bazı protestocular ise kendilerine destek sözü verdiğini söyledikleri Donald Trump’ı hayal kırıklığıyla suçladı. Bir protestocu, “Bizi yarı yolda bıraktı. Trump bana, ideolojisi açık olan Dini Lider Ayatollah Ali Khamenei’den bile daha itici geliyor,” dedi.
Bir başka protestocu ise duygularını şu sözlerle ifade etti: “Bedenler sağlam ama zihinler ve kalpler paramparça. İnternete erişebildiğiniz için bir an mutlu oluyorsunuz, sonra hemen suçluluk hissi geliyor: Buna neden seviniyorsun?”
YSM HABER MERKEZİ
