İSTANBUL-NURULLAH SARI(YSM) - Uluslararası haber ajansları ve akademik araştırmalara göre ABD, 19. yüzyılın ortalarından bu yana 40’tan fazla ülkede doğrudan askeri müdahalede bulundu veya dolaylı biçimde askeri güç kullandı. Bu müdahalelerin bir bölümü rejim değişikliğiyle sonuçlanırken, bazıları örtülü operasyon, hava saldırısı, deniz ablukası ya da özel kuvvet faaliyetleri şeklinde gerçekleşti.

Dahası, Venezuela son 20 yılda ABD’nin askeri ve ekonomik baskı araçlarını eş zamanlı olarak kullandığı ülkeler arasında öne çıkıyor. Yaptırımlar, diplomatik izolasyon ve muhalefete verilen açık destekle ilerleyen bu süreç, ABD Başkanı Donald Trump’ın duyurusuyla bugün yeni bir aşamaya geçti.

Trump, Venezuela’ya yönelik geniş çaplı hava saldırıları düzenlendiğini ve Devlet Başkanı Nicolas Maduro ile eşinin ülke dışına çıkarıldığını açıkladı. Bu gelişme, 2026 yılının henüz başında en kritik ve sarsıcı uluslararası olaylarından biri olarak kayıtlara geçti.

Peki ABD, geçmişte hangi ülkelere yönelik askeri harekat veya doğrudan müdahalelerde bulundu?

ABD'nin daha önce askeri müdahalede bulunduğu ülkelerin listesi şöyle:

Afganistan (2001-2021)

ABD, 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından El Kaide’yi hedef almak ve Taliban yönetimini devirmek amacıyla Afganistan’a askeri müdahalede bulundu. Kısa sürede rejim devrilse de operasyon, ülkenin yeniden inşası ve güvenliğinin sağlanması hedefiyle yaklaşık 20 yıl sürdü.

Müdahale süresince binlerce sivil ve asker hayatını kaybederken, Afganistan’da ciddi bir insani kriz ve altyapı yıkımı yaşandı. ABD ve müttefik güçlerin 2021’de ülkeden çekilmesinin ardından Taliban yeniden iktidarı ele geçirdi.

Irak (2003-2011)

ABD, Mart 2003’te “kitle imha silahları” bulunduğu iddiası ve Saddam Hüseyin rejiminin uluslararası güvenlik için tehdit oluşturduğu gerekçesiyle Irak’a geniş çaplı bir askerî müdahale başlattı. Kısa sürede Bağdat’ın düşmesiyle Saddam Hüseyin yönetimi devrildi ve Irak’ta rejim değişikliği gerçekleşti. Ancak işgalin ardından devlet kurumlarının dağılması, güvenlik boşluğu ve etnik-mezhepsel fay hatlarının derinleşmesi ülkeyi uzun süreli bir istikrarsızlığa sürükledi.

Şii-Sünni çatışmaları, El Kaide bağlantılı grupların güçlenmesi ve ilerleyen yıllarda DEAŞ’ın ortaya çıkışı, Irak’ı bölgesel güvenliği etkileyen bir krizin merkezine dönüştürdü.

Panama (1989-1990)

ABD, Aralık 1989’da “Operation Just Cause” (Haklı Dava Operasyonu) adıyla Panama’ya askerî müdahalede bulundu. Operasyonun temel hedefi, ülkenin fiilî lideri konumundaki General Manuel Noriega’nın devrilmesi ve tutuklanmasıydı. Washington yönetimi Noriega’yı uyuşturucu kaçakçılığı, kara para aklama ve ABD’ye yönelik tehdit oluşturmakla suçladı.

Yaklaşık 27 bin ABD askerinin katıldığı operasyon sırasında Panama City başta olmak üzere birçok bölgede ağır çatışmalar yaşandı. Müdahale sonucunda Noriega yakalanarak ABD’ye götürüldü ve yargılandı; yerine ABD’ye yakın Guillermo Endara devlet başkanı olarak göreve başladı.

Panama ayrıca ABD'nin Güney Amerika ülkelerine yönelik son askeri operasyonu konumundaydı. ABD şimdilerde yine Panama ile Çin ile karşı karşıya kalmış durumda.

Grenada (1983)

Soğuk Savaş döneminde ABD liderliğindeki askerî harekatla Grenada’da mevcut hükümet devrildi ve Castro yanlısı güçler uzaklaştırıldı. Operasyon kısa sürdü ancak Batı yarımadasında ABD’nin müdahale gücünü gösterdi.

Küba (1961 Bay of Pigs ve diğer müdahaleler)

ABD, 1959’daki Küba Devrimi’nin ardından Fidel Castro yönetimini devirmek amacıyla 1961 yılında CIA destekli Domuzlar Körfezi Çıkarmasını gerçekleştirdi. Kübalı sürgünlerden oluşan birliklerin adaya çıkarma yapmasını öngören operasyon kısa sürede başarısızlıkla sonuçlandı ve Washington için büyük bir diplomatik ve askeri hezimet olarak kayda geçti.

Bu girişimin ardından ABD, doğrudan askeri müdahaleden ziyade örtülü operasyonlar, sabotaj faaliyetleri ve suikast planları dahil olmak üzere CIA üzerinden yürütülen gizli eylemlerle Castro yönetimini zayıflatmayı hedefledi. Aynı dönemde uygulamaya konulan kapsamlı ekonomik ambargo, Küba’ya yönelik baskının temel araçlarından biri haline geldi.

Vietnam (1955-1975)

ABD, Soğuk Savaş döneminde komünizmin yayılmasını engelleme (çevreleme) politikası kapsamında Vietnam’da uzun yıllar süren geniş çaplı askerî operasyonlar yürüttü. 1960’lı yıllarda yoğunlaşan savaşta ABD, Güney Vietnam yönetimini desteklerken; Kuzey Vietnam ve Vietkong güçleriyle çatışmaya girdi. Hava bombardımanları, kimyasal silah kullanımı ve kara operasyonları ülke genelinde büyük yıkıma yol açtı.

Çatışmalar, milyonlarca sivil ve askerin hayatını kaybetmesiyle sonuçlandı. ABD’nin 1973’te askerlerini çekmesinin ardından savaş birkaç yıl daha sürdü ve 1975’te Kuzey Vietnam’ın zaferiyle ülke birleşti. Vietnam Savaşı, ABD dış politikasının en tartışmalı askeri müdahalelerinden biri olarak tarihe geçti.

İran (1953-günümüz)

CIA destekli operasyonla Başbakan Muhammed Musaddık görevden alındı, Şah rejimi desteklendi. Bu müdahale uzun vadede Tahran ile Washington ilişkilerini derinden etkiledi. İki ülke arasında geçtiğimiz ay ipler bir kez daha gerildi, ABD bombardıman uçakları (B-2) ve İsrail'e ait F-35'ler Tahran dahil birçok noktayı bombaladı, bombardımanın ana hedefi ise İran'ın nükleer üretim tesisleriydi.

Guatemala (1954)

ABD destekli darbe ile demokratik yollarla seçilmiş Jacobo Árbenz devrildi. Bu hamle, ülkenin iç politikasında derin istikrarsızlığa yol açtı.

Libya (2011)

NATO çerçevesinde ABD’nin de yer aldığı operasyonla Muammer Kaddafi rejimi devrildi. Ancak bu müdahalenin ardından ülke iç savaş ve milis savaşları ile parçalandı daha sonra bütün Orta Doğu'yu etkileyen Arap Baharı başladı.

Sırbistan / Yugoslavya (1999)

NATO öncülüğünde hava harekatı ile Sırbistan’da rejim üzerinde baskı oluşturuldu; Slobodan Milošević yönetimi sonradan zayıfladı.

Suriye (2014–günümüz)

ABD, DEAŞ’la mücadele gerekçesiyle 2014’ten itibaren Suriye’de hava saldırıları ve özel kuvvet operasyonları yürüttü. Operasyonlar özellikle ülkenin kuzey ve doğu bölgelerinde yoğunlaşırken, ABD uzun süre SDG öncülüğündeki güçlere destek verdi.

Washington yönetimi doğrudan rejim değişikliği hedefini resmen ilan etmese de, Esad yönetimine karşı ekonomik yaptırımlar ve sınırlı askeri baskı politikası izledi. ABD’nin Suriye’de halen askeri varlığı bulunuyor.

Somali (1992-1995 / 2007-günümüz)

ABD, ilk olarak 1990’lı yıllarda insani kriz gerekçesiyle Somali’ye asker gönderdi. Daha sonraki yıllarda ise El Şebab’a karşı hava saldırıları, insansız hava aracı operasyonları ve özel kuvvet faaliyetleri yürüttü. Operasyonlar ağırlıklı olarak terörle mücadele kapsamında gerçekleştirildi.

Yemen (2002-günümüz)

ABD, El Kaide’nin Arap Yarımadası kolunu hedef alan hava saldırıları ve insansız hava aracı operasyonları düzenledi. Yemen, ABD’nin “hedefli öldürme” ve örtülü askeri operasyonlarını en yoğun kullandığı ülkelerden biri oldu. Operasyonlar sivil kayıplar nedeniyle sık sık eleştiri konusu oldu.

İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırıları kapsamında ABD kanadı Kızıldeniz'e yönelik birçok hava harekatı düzenledi. Bu süreçte Husi hedefleri defalarca vuruldu.

Nijerya (2025)

ABD güçleri geçtiğimiz hafta DEAŞ ile bağlantılı militanlara yönelik hava saldırıları düzenlediğini açıklamıştı.

YSM HABER MERKEZİ