İSTANBUL-NURULLAH SARI(YSM) - Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, hem ABD'nin hem de İran'ın bir nükleer anlaşma sağlamak için uzlaşmaya hazır göründüğünü söyledi; ancak görüşmelerin Tahran'ın balistik füze programını da kapsayacak şekilde genişletilmesinin "yeni bir savaştan başka bir şeye yol açmayacağı" uyarısında bulundu.

Çatışmayı önlemeye yönelik arabuluculuk çabalarında kilit rol oynayan Hakan Fidan, Financial Times'a verdiği demeçte Washington'ın, İran'ın tüm uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sona erdirmesi yönündeki temel talepte esneklik göstermeye hazır olduğuna dair sinyal verdiğini söyledi. Bu şart, İran'ın Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması'na taraf bir ülke olarak zenginleştirme hakkı bulunduğunu savunması nedeniyle uzun süredir olası bir anlaşmanın önündeki kritik engellerden biri olarak görülüyordu.

Fidan ayrıca Tahran'ın "gerçekten somut bir anlaşmaya varmak istediğine" inandığını ve 2015'te ABD ile diğer küresel güçlerle yapılan anlaşmada olduğu gibi zenginleştirme seviyelerine sınırlamalar ile sıkı bir denetim rejimini kabul edebileceğini ifade etti.

ABD, İran ile bölge yetkilileriyle sürekli temas halinde olan Fidan, "ABD, İran'ın açık biçimde belirlenmiş sınırlar içinde uranyum zenginleştirmesine tolerans göstermeye istekli görünüyor; bu olumlu bir gelişme. İranlılar artık Amerikalılarla bir anlaşmaya varmaları gerektiğini kabul ediyor, Amerikalılar da İranlıların bazı sınırları olduğunu anlıyor. Onları zorlamaya çalışmanın bir anlamı yok" diye konuştu.

ABD'yi, İran'ın balistik füze cephaneliği ve bölgedeki militan gruplara verdiği destek gibi "tüm meseleleri aynı anda ele almakta ısrar etmesi" konusunda uyaran Fidan, "Korkarım nükleer dosya bile ilerlemez... Sonuç bölgede başka bir savaş olabilir" dedi.

Yeni bir tur görüşme olabilir

ABD'nin özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, Türkiye, Katar, Umman ve Mısır'ın tarafları müzakere masasına oturtma çabalarını artırmasının ardından geçen hafta Muskat'ta İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile dolaylı görüşmeler gerçekleştirdi.

Hem Washington hem de Tahran, ABD'nin haziran ayında İran'ın nükleer tesislerini bombalamasından bu yana yapılan ilk temas olan görüşmeleri olumlu bir ilk adım olarak nitelendirdi. Taraflar yakında bir tur daha düzenlemeyi beklediklerini belirtirken, diplomatlar bir anlaşmaya varmanın büyük zorluklar barındırdığı uyarısında bulunuyor.

Görüşmelerin başlangıçta bölgesel güçlerin gözlemci olarak katılımıyla İstanbul'da yapılması planlanmıştı. Ancak Tahran, tartışmaların yalnızca nükleer programa odaklanmasında ısrar ederek toplantıların Umman'da gerçekleştirilmesi için bastırdı.

Trump'tan karmaşık mesajlar

ABD Başkanı Donald Trump'ın olası bir anlaşmanın kapsamına ilişkin mesajları karmaşık oldu. Washington, İran'ın füze programına sınırlamalar getirmesini ve Hizbullah ile Husiler gibi vekil güçlere verdiği desteği sonlandırmasını talep ediyordu. Ancak Trump, "çok iyi" olarak nitelendirdiği geçen haftaki görüşmelerin ardından yalnızca İran'ın nükleer programını kapsayan bir anlaşmanın da "kabul edilebilir" olabileceğini söyledi.

Çarşamba günü Beyaz Saray'da Binyamin Netanyahu'yu ağırladıktan sonra Trump, "İran'la müzakerelerin bir anlaşmayla sonuçlandırılıp sonuçlandırılamayacağını görmek için sürmesi konusunda ısrar ettiğini" ifade etti.

Trump, Truth Social hesabında, "Eğer bu mümkün olmazsa, sonucun ne olacağını görmek zorunda kalacağız," diye yazdı. Görüşme, ABD'nin bölgeye ikinci bir uçak gemisi gönderebileceğine dair haberlerin ortasında gerçekleşti.

Fidan: Bölge ülkeleri 'yaratıcı fikirler' arıyor

Hakan Fidan ise Ankara ve bölgedeki diğer hükümetlerin İran'ın balistik füze programı ile militanlara verdiği desteği ele almak için "yaratıcı fikirler geliştirmeye çalıştıklarını" ve "yapıcı ve etkili bir rol" oynayabileceklerini söyledi.

"Amerikalılar İran'ın nükleer kapasitesi konusunda derin endişe duyuyor," diyen Fidan, "Ancak diğer meseleler bölge ülkeleriyle yakından bağlantılı; çünkü füzeler ve vekil güçler bölgesel güvenliği etkiliyor, küresel bir menzile sahip değiller" ifadelerini kullandı.

Fidan ayrıca Netanyahu'nun Beyaz Saray ziyareti sırasında Trump'ı etkilemeye çalışmasından endişe duyduğunu belirtti.

Fidan, "İsrail için bölgede askerî üstünlüğünü korumak temel bir öncelik. İran füzelerinin varlığı bu hedefi zorlaştırıyor." diye konuştu.

İsrail, İran'ın füze cephaneliğinin oluşturduğu tehdit konusunda giderek daha sert uyarılarda bulunuyor ve bunun her türlü müzakerenin parçası olması için yoğun baskı yapıyor. İran ise füze programının tartışmaya açık olmadığını söylüyor.

"Rejim değişikliği olacağını düşünmüyorum"

Hakan Fidan, Donald Trump yönetimi ile İran'ın, dünya güçlerinin 2015'te Tahran'la imzaladığı nükleer anlaşmaya giden süreçte bölge devletlerinin dışlanmış hissettiği geçmiş hatalardan kaçınması gerektiğini vurguladı.

Söz konusu anlaşma uyarınca İran'ın zenginleştirme oranı yüzde 3,67 saflıkla sınırlandırılmış, zenginleştirilmiş uranyum stoku ise 300 kilogramla kısıtlanmıştı. Ancak anlaşma diğer meseleleri ele almadı; bazı bölge ülkeleri bunun Tahran'ın füze programını geliştirmesine ve vekil güçlerini güçlendirmesine imkân tanıdığını savunuyor.

"İran'ın, ABD ile yapacağı herhangi bir anlaşmayı bölgesel ortaklarla güveni artıracak adımlarla desteklemesi önemli olacak, bu denge hayati" diyen Fidan, "Bölge ülkeleriyle ciddi bir güven problemi yaşanıyor ve bu boyutun ele alınması şart" ifadelerini kullandı.

Fidan, Tahran'ın geçen yıl İsrail ile yaşanan yıkıcı savaşın ardından karşı karşıya olduğu tehlikenin ve geçen ay 1979'daki İslam Devrimi'nden bu yana en şiddetli ve en ölümcül nitelikteki kitlesel rejim karşıtı protestoların farkında olduğunu da sözlerine ekledi.

Fidan "Onlar (İran'ın liderleri) kamuoyundaki huzursuzluğun büyük ölçüde ekonomik zorluklardan kaynaklandığını anlıyor. Bu nedenle yaptırımlar meselesinin çözülmesi gerektiğini de biliyorlar." diye konuştu

Hakan Fidan ayrıca ABD saldırılarının rejimin çöküşünü tetiklemesinin pek olası olmadığı uyarısında bulundu.

"Rejim değişikliği olacağını düşünmüyorum," diyen Fidan, "Elbette devlet kurumları ve bazı diğer hedefler ağır biçimde vurulabilir, hasar görebilir, yok edilebilir. Ancak siyasi bir yapı olarak rejim işlevini sürdürmeye devam eder" ifadelerini kullandı.

YSM HABER MERKEZİ