İSTANBUL-NURULLAH SARI(YSM) - ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump’ın Beyaz Saray’daki ikinci döneminin en kritik ekonomi politikalarından biri olan küresel gümrük vergisi uygulamasını "yasa dışı" ilan ederek iptal etti. Cuma günü açıklanan 3’e karşı 6 oyluk karar, Trump yönetiminin ticaret anlaşmalarını yeniden şekillendirmek ve ithalatçı şirketlerden milyarlarca dolar tahsil etmek için kullandığı en güçlü diplomatik baskı aracını elinden almış oldu.
WSJ'nin haberine göre, Başyargıç John Roberts tarafından kaleme alınan kararda, Başkan’ın Kongre’den açık bir yetki almadan bu denli geniş kapsamlı bir vergilendirme yoluna gitmesinin anayasal sınırları aştığı vurgulandı.
Mahkemenin bu hamlesi, Trump’ın ikinci başkanlık döneminde uygulamaya koyduğu politikalara yönelik ilk kesin yargı engeli olma özelliğini taşıyor. Muhafazakar çoğunluğa sahip olan mahkeme, bugüne kadar Trump’ın yürütme yetkisini kullanma biçimlerine geniş bir alan tanısa da, üç muhafazakar ve üç liberal yargıçtan oluşan çoğunluk, "olağanüstü" olarak nitelendirilen bu vergi yetkisinin ancak yasama organı tarafından verilebileceğine hükmetti.
Karara, muhafazakar yargıçlar Clarence Thomas, Samuel Alito ve Brett Kavanaugh ise muhalif kaldı.
Trump yönetiminin gümrük vergisi stratejisinin önüne hukuki engel çıktı
Söz konusu dava, Trump’ın iki farklı gerekçeyle uygulamaya koyduğu gümrük vergisi paketlerini kapsıyordu. Bunlardan ilki, dış ticaret açığını kapatma gerekçesiyle neredeyse dünyadaki tüm ülkelere karşı uygulanan genel vergilerdi.
İkinci kategori ise Meksika, Kanada ve Çin’in ABD’ye yönelik yasa dışı fentanil akışından sorumlu tutulması nedeniyle bu ülkelere özel olarak getirilen ek yükümlülüklerden oluşuyordu. Beyaz Saray, bu vergilerin 1977 tarihli Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası (IEEPA) kapsamında yetkilendirildiğini savunsa da, mahkeme bu argümanı reddetti.
Başyargıç Roberts, karar metninde Kongre’nin bu tür bir vergi koyma yetkisini başkana devretme niyetinde olması durumunda bunu açıkça ifade etmiş olması gerektiğini belirtti. Bu karar, Beyaz Saray’ın mahkeme süreci devam ederken yargıçlar üzerinde kurduğu yoğun kamuoyu baskısına rağmen geldi.
Trump, daha önce yaptığı açıklamalarda vergilerin iptal edilmesinin ulusal güvenlik için "tarihin en büyük tehdidi" olacağını ve "ABD’yi tam anlamıyla yıkacağını" öne sürmüştü.
Karar sonrası Beyaz Saray’dan henüz resmi bir açıklama yapılmadı.
Kararın mali maliyeti ve piyasa beklentisi
Bu hukuki gelişme, yaklaşık 1,5 trilyon dolarlık bir gelir beklentisini de belirsizliğe itti. Tax Foundation verilerine göre, iptal edilen bu düzenlemeler Trump’ın ikinci döneminde elde etmeyi planladığı toplam vergi gelirlerinin yüzde 70’ini oluşturuyordu.
Kararın ardından en çok merak edilen konu ise bugüne kadar tahsil edilen milyarlarca dolarlık verginin şirketlere iade edilip edilmeyeceği oldu. Yüksek Mahkeme bu konuda doğrudan bir hüküm vermezken, konunun alt mahkemelerde uzun sürecek yeni dava süreçlerine gebe olduğu değerlendiriliyor. Yargıç Kavanaugh, karşı oy yazısında, tahsil edilen vergilerin iadesinin ABD Hazinesi için "ciddi sonuçları olan bir karmaşaya" yol açabileceği uyarısında bulundu.
Ekonomi çevreleri, Beyaz Saray’ın bu vergileri farklı yasal dayanaklarla yeniden hayata geçirmeye çalışacağını öngörüyor. Ancak alternatif yasaların getirdiği prosedürel kısıtlamalar, iptal edilen karardaki kadar geniş kapsamlı bir uygulama alanına izin vermeyebilir.
Başkan’ın Kongre’den doğrudan yetki isteme seçeneği bulunsa da mevcut siyasi konjonktürde bu ihtimalin düşük olduğu belirtiliyor. Diğer taraftan, Trump’ın farklı yasalar çerçevesinde uyguladığı daha dar kapsamlı vergiler yürürlükte kalmaya devam ediyor. Bu gelişme, küresel ticaret ağlarında kısa vadeli bir rahatlama yaratsa da, Washington’ın ticaret savaşı enstrümanlarını nasıl revize edeceği piyasalar tarafından yakından takip edilecek.
YSM HABER MERKEZİ