İSTANBUL-NURULLAH SARI(YSM) - ABD Başkanı Donald Trump’ın, Suudi Arabistan ile nükleer silahların yayılmasını önlemeye yönelik uzun süredir talep edilen güvenceleri içermeyen bir sivil nükleer iş birliği anlaşması üzerinde çalıştığını Kongre’ye bildirdiği öne sürüldü.
Reuters’ın incelediği belgeye göre Trump, krallığın nükleer silah geliştirmesini engellemeye yönelik geleneksel kısıtlamaları anlaşmaya dahil etmiyor.
Küresel silahlanma endişeleri
Hem Trump hem de önceki Başkan Joe Biden döneminde, Suudi Arabistan’ın ilk sivil nükleer enerji santrallerini kurmasına yönelik çeşitli iş birliği seçenekleri masadaydı. Ancak son gelişme, Rusya ile ABD arasındaki son stratejik silahların sınırlandırılması anlaşmasının bu ay sona ermesi ve Çin’in nükleer kapasitesini artırma adımları nedeniyle küresel ölçekte yeni bir silahlanma yarışı endişelerinin arttığı bir döneme denk geldi.
Silahların kontrolünü savunan çevreler ile Demokratların büyük bölümü ve bazı Cumhuriyetçiler, olası bir anlaşmanın sıkı denetim mekanizmaları içermesi gerektiğini savunuyor.
Bu kapsamda Suudi Arabistan’ın uranyum zenginleştirme ya da kullanılmış nükleer yakıtı yeniden işleme kapasitesine sahip olmaması gerektiği belirtiliyor. Ayrıca Riyad’ın, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na (UAEA) daha geniş ve ani denetim yetkisi tanıyan Ek Protokol’ü kabul etmesi gerektiği ifade ediliyor.
Reuters’a göre Trump yönetimi, söz konusu ek protokolü içermeyen bir süreç izlediği için Kasım ayında Kongre’deki bazı komite liderlerine bir ön rapor sundu. Silahların Kontrolü Derneği’nden (ACA) Kelsey Davenport, bu raporun yönetimin nükleer yayılma risklerini ve anlaşmanın oluşturabileceği emsali yeterince değerlendirmediği yönünde kaygılar doğurduğunu belirtti.
123 Anlaşması
Kongre’ye iletilen belgede, “123 Anlaşması” olarak bilinen taslak metnin ABD nükleer endüstrisini Suudi Arabistan’ın sivil nükleer programının merkezine yerleştirdiği ve gerekli güvenlik önlemlerini içerdiği savunuluyor. Ancak metinde, iki ülke arasındaki iş birliğinin en hassas alanları arasında uranyum zenginleştirme ve yeniden işleme faaliyetlerine atıf yapılması, Suudi Arabistan’a bu alanlarda kapı aralanabileceği şeklinde yorumlanıyor.
Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman daha önce, bölgesel rakip İran’ın nükleer silah geliştirmesi halinde kendilerinin de benzer bir adım atacağını söylemişti. 2023’te verdiği bir röportajda, “Onlar bir tane edinirse, bizim de edinmemiz gerekir” ifadelerini kullanmıştı.
Beyaz Saray, Dışişleri Bakanlığı ve Suudi Arabistan’ın Washington Büyükelçiliği konuya ilişkin henüz açıklama yapmadı.
Önümüzdeki hafta Kongre'ye gelebilir
Uzmanlara göre Kongre’nin, yönetimin Suudi Arabistan’la yapacağı olası anlaşmayı dikkatle incelemesi ve yalnızca Riyad açısından değil, ortaya çıkacak uluslararası emsal bakımından da değerlendirmesi gerekiyor.
Silahların Kontrolü Derneği, Trump yönetiminin 123 Anlaşması’nı 22 Şubat gibi erken bir tarihte Kongre’ye sunabileceğini belirtiyor.
Anlaşma Kongre’ye sunulduktan sonra 90 gün içinde Senato ve Temsilciler Meclisi tarafından reddedilmezse yürürlüğe girebilecek ve Suudi Arabistan’ın sivil nükleer programının önünü açabilecek.
YSM HABER MERKEZİ